της Γαβρήλου Μαρίας*

Το Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο είναι ένας μοναδικής αξίας θησαυρός και εκπληκτικής ομορφιάς ανθρώπινη δημιουργία, που δικαίως χαρακτηρίζεται ως «Το 8ο Θαύμα του Κόσμου».

Η ιστορική διαδρομή του, οι ίντριγκες και το μυστήριο που το περιβάλει το κατατάσσουν σε ένα δυσεπίλυτο αίνιγμα μέχρι σήμερα, που όμως συνεχίζει να ζει μέσα στο θρύλο.
Θα ξεκινήσουμε το ταξίδι μας από το υλικό κατασκευής του, το Κεχριμπάρι.

Στα δάση της Ανατολικής Ευρώπης, πριν από 41 περίπου εκατομμύρια χρόνια, φύονταν κωνοφόρα δένδρα από τα οποία έρεε ρητίνη. Μετά από γεωλογικούς ανασχηματισμούς η περιοχή πλημμύρισε και σχηματίστηκε η Βαλτική Θάλασσα. Στο βυθό της Βαλτικής, η εγκλωβισμένη για χρόνια ρητίνη απολιθώθηκε και έτσι δημιουργήθηκε το Κεχριμπάρι, ένα φυτικής προέλευσης υλικό, που αποτελεί κιβωτό μνήμης και γνώσης για το μακρινό παρελθόν του πλανήτη μας διότι στην δομή του υπάρχουν δείγματα φυτικής και ζωικής παρουσίας πριν από εκατομμύρια χρόνια.

Χιλιάδες χρόνια πριν κομμάτια του κεχριμπαριού αποσχίσθηκαν από τον πυθμένα και ξεβράστηκαν στις ακτές της Βαλτικής. Η ομορφιά του υλικού το έκανε τόσο περιζήτητο στην αρχαιότητα και στους μετέπειτα χρόνους, που χαρακτηριζόταν ως «Χρυσός του Βορρά».
Στην Ελληνική Μυθολογία είναι συνδεδεμένο με τον μύθο του Φαέθωνα και οι Μυκηναίοι το θεωρούσαν κομμάτι του ουρανού, σύμβολο της βασιλικής εξουσίας.

Από τον 13ο – 16ο αιώνα το εμπόριο του κεχριμπαριού ήλεγχε το «Τάγμα των Τευτόνων Ιπποτών» από το κάστρο Konigsberg. Οι Ιππότες πλούτισαν και δημιούργησαν το Δουκάτο της Πρωσίας ως Πολωνικό Φέουδο. Όταν η Πρωσία απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1701 έστεψε ως πρώτο βασιλιά της τον Εκλέκτορα Φρειδερίκο Γ΄, με βασιλικό όνομα το Φρειδερίκος Α΄.
Το 1696, όταν ο Φρειδερίκος ήταν ακόμη εκλέκτορας, η δεύτερη σύζυγός του, Sophie Charlotte ,δισέγγονή του Ιακώβου Α΄ της Αγγλίας, θέλησε να δώσει λάμψη στην Πρωσική πρωτεύουσα και ζήτησε από τον γλύπτη Andreas Schluter να εργαστεί για τον εσωτερικό διάκοσμο του παλατιού.

Ο Schluter  ανακάλυψε στο κελάρι του παλατιού πολλά σεντούκια με μεγάλες ποσότητες κεχριμπαριού και αποφάσισε να δημιουργήσει ένα θάλαμο διακοσμημένο, από το δάπεδο ως την οροφή, με κεχριμπαρένιες πλάκες, φύλλα χρυσού, καθρέφτες, ψηφιδωτά, σκαλισμένες μορφές νυμφών, ερωτιδέων και αγγέλων, οικόσημα και ένθετα μονογράμματα.
Προσέλαβε τον Δανό Χαράκτη Cottfried Wolfram, ο οποίος εξέλιξε μία μέθοδο συγκόλλησης των κεχριμπαρένιων κομματιών και δημιούργησε περίπου 46 μεγάλες κεχριμπαρένιες πλάκες με 12 από αυτές να έχουν ύψος 12 ποδιών.

Το 1705 η Sophie Charlotte πέθανε, ο Schluter εξορίστηκε και ο Wolfram απολύθηκε. Το 1713 πέθανε και ο Φρειδερίκος Α΄ και τον διαδέχθηκε ο γιός του Φρειδερίκος Γουλιέλμος Α΄ ο οποίος εστίασε την προσοχή του στον Πρωσικό στρατό και ουδόλως ενδιαφερόταν για την επεξεργασία κεχριμπαρένιων πλακών. Το Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο έμεινε ημιτελές μέχρι το 1716.
Το 1716 ο Μέγας Πέτρος της Ρωσίας επισκέφθηκε την αυλή του Φρειδερίκου Γουίλιαμ. Ήταν θαυμαστής του κεχριμπαριού και εξέφρασε το δέος του για το ημιτελές κεχριμπαρένιο δωμάτιο. Ο Φρειδερίκος, που δεν ενδιαφερόταν καθόλου για το κεχριμπάρι, προσφέρει στον Μέγα Πέτρο, τις κεχριμπαρένιες πλάκες που είχε συναρμολογήσει και σκαλίσει ο Wolfram , σαν δώρο  μετά την  υπογραφή της Ρωσο-Πρωσικής  Συμμαχίας.
Οι πλάκες συσκευάστηκαν σε κιβώτια, φορτώθηκαν σε 8 κάρα και μεταφέρθηκαν στο θερινό παλάτι του Μεγάλου Πέτρου στην Αγία Πετρούπολη.
Στην διάρκεια της μεταφοράς κάποια κομμάτια χάθηκαν και άλλα έσπασαν. Ανεξάρτητα από τις φθορές, κανένας δεν γνώριζε πως θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν χωρίς τις οδηγίες του Δανού χαράκτη και του Πρώσου γλύπτη με αποτέλεσμα το κεχριμπάρι να αποθηκευτεί για περίπου 20 χρόνια.

Το 1743, μετά τον θάνατο του Μεγάλου Πέτρου (1725) ανέβηκε στο θρόνο η Αυτοκράτειρα Ελισάβετ η οποία μετέφερε το κεχριμπάρι στο χειμερινό της ανάκτορο στον ποταμό Νέβα. Εκεί ο Ιταλός γλύπτης Αλέξανδρος Μαρτέλι κατάφερε να συναρμολογήσει και να τοποθετήσει τις πλάκες σε μία αίθουσα.
Η Ελισάβετ μετακίνησε το δωμάτιο 3 φορές μέχρι να ικανοποιηθεί και αφού προστέθηκαν και άλλες πλάκες κεχριμπαριού και καθρέφτες δημιουργήθηκε ένα δωμάτιο 55 τ.μ., από τα αρχικά 16 τ.μ., που περιείχε πάνω από 6 τόνους κεχριμπάρι.

Το 1755 το δωμάτιο μεταφέρθηκε στο Tsarkoye Selo ,στο παλάτι της αγαπημένης ανιψιάς της Ελισάβετ, Αικατερίνης. Η Αικατερίνη, γνωστή ως Μεγάλη Αικατερίνη, καταγόταν από τη Βαλτική την περιοχή εξόρυξης του κεχριμπαριού. Όταν ανέβηκε στον θρόνο το 1767 προσέθεσε άλλα 900 κιλά κεχριμπάρι, αντικατέστησε κάποια τμήματα με μεγάλα παράθυρα, τοποθέτησε 4 πέτρινα ψηφιδωτά, που αντιστοιχούσαν στις αισθήσεις όραση, γεύση, αφή και ακοή και δημιούργησε το απαράμιλλης ομορφιάς δωμάτιο.

Στα χρόνια που ακολούθησαν το Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο, με την μοναδική του μεγαλοπρέπεια, χρησιμοποιήθηκε από τους Τσάρους για να εντυπωσιάζουν τους ξένους πρέσβεις και για να εκθέτουν τους βασιλικούς θησαυρούς.

Τον Σεπτέμβριο του 1941 τα γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν την πόλη Πούσκιν, τμήμα της οποίας ήταν το Tsarkoye Selo (χωριό του Τσάρου) και λεηλάτησαν πολλά σοβιετικά και ρωσικά μνημεία.
Οι Σοβιετικοί, προβλέποντας την κατάληψη και την λεηλασία, θέλησαν να σώσουν το Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο. Αρχικά επιχείρησαν να αποσυναρμολογήσουν και να μετακινήσουν το κεχριμπάρι, που όμως αποδείχθηκε καταστρεπτικό γιατί το κεχριμπάρι θρυμματιζόταν. Τελικά αποφάσισαν να το καλύψουν τυλίγοντας τους τοίχους με γάζες, μαλλί και βαμβάκι δημιουργώντας μία ταπετσαρία. 

Οι Γερμανοί δεν εξαπατήθηκαν διότι γνώριζαν το περίφημο Δωμάτιο. Με την βοήθεια ενός ζεύγους ειδικών αποσυναρμολόγησαν το Δωμάτιο μέσα σε 36 ώρες. Τοποθέτησαν το κεχριμπάρι ,τους καθρέφτες, τα χερουβίμ και τις νύμφες σε 27 κιβώτια για να σταλούν στο Konigsberg και να εκτεθούν στο κάστρο της πόλης στην οποία αρχικά δημιουργήθηκε.
Το Δωμάτιο επανασυναρμολογήθηκε με τις γερμανικές εφημερίδες και τον Χίτλερ να διατυμπανίζουν ότι: «Το Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο επέστρεψε στην πατρίδα του».

Το 1943 το Konigsberg δεχόταν πολλές σοβιετικές βομβαρδιστικές επιθέσεις και το δωμάτιο αποσυναρμολογήθηκε και τοποθετήθηκε στο κελάρι του κάστρου.
Το 1945 με την Γερμανία να χάνει τον πόλεμο οι κεχριμπαρένιες πλάκες τοποθετήθηκαν, για απομάκρυνση, σε 24 κιβώτια. Η  συσκευασία ολοκληρώθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1945 και τα κιβώτια βρίσκονταν στην αυλή του κάστρου.

Και εδώ αρχίζει ο θρύλος.
Δεν γνωρίζουμε αν τα κιβώτια έφτασαν στο Wechselburg. Δεν γνωρίζουμε αν τα κιβώτια έφυγαν από το κάστρο ,αν και κάποιοι μαρτυρούν ότι τα είδαν σε σιδηροδρομικό σταθμό.
Δεκάδες έρευνες από την Σοβιετική Ένωση ,από κυνηγούς Θησαυρών, και άλλους, αποδείχθηκαν άκαρπες.

Το 1997 βρέθηκε ένα κομμάτι πέτρινο μωσαϊκό, γνωστό ως μέρος του δωματίου, στη Δυτική Γερμανία σε οικογένεια στρατιώτη που βοήθησε στη συσκευασία τον Ιανουάριο του 1945. Το 1998 δύο ομάδες ανέφεραν ξεχωριστά ότι η μία βρήκε το Amber Room σε ένα γερμανικό ορυχείο αργύρου και η άλλη σε μία λίμνη στη Λιθουανία. Άλλοι ερευνητές πιστεύουν ότι βρίσκεται κρυμμένο 2000 πόδια κάτω από το έδαφος σε αλατωρυχείο κοντά στο Göttingen της Γερμανίας που έχει πλημμυρίσει. Αυτό στηρίζεται σε κωδικοποιημένο μήνυμα που εστάλη στο Βερολίνο τον Ιανουάριο του 1945 και γράφει: «Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο, η λειτουργία ολοκληρώθηκε, το αντικείμενο αποθηκεύεται στο B.Sch.W.V» - πιθανόν αναφέρεται σε φρεάτιο Β του ορυχείου Wittekind Vollpriehausen.

To 1979 με χαμένες τις ελπίδες εντοπισμού, η Σοβιετική Ένωση με οικονομική ενίσχυση από την Γερμανία, σαν πολεμική αποζημίωση, αποφασίζει την ανακατασκευή του Κεχριμπαρένιου Δωματίου με οδηγό 86 ασπρόμαυρες φωτογραφίες που βρέθηκαν σε ένα κιβώτιο.

Το 2003 με ολοκληρωμένες σε μεγάλο βαθμό τις εργασίες ανακατασκευής ο Ρώσος Πρόεδρος Vladimir Putin και ο Γερμανός Καγκελάριος Gerhard Schroder αφιέρωσαν την αίθουσα στον εορτασμό της 300ης επετείου της Αγίας Πετρούπολης.

Ένα μικροσκοπικό μοντέλο του Δωματίου έχει κατασκευαστεί ,από αυθεντικό κεχριμπάρι της Ανατολικής Πρωσίας, και εκτίθεται στο Kleinmachnow της Γερμανίας.
Οι προσπάθειες εντοπισμού του Amber Room συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ακόμα και αν βρεθεί, το κεχριμπαρένιο υλικό δεν θα είναι το ίδιο. Ο χρόνος και οι συνθήκες αποθήκευσης θα έχουν δημιουργήσει φθορές.
Το σίγουρο είναι ότι θα υπάρχει ο Θρύλος του Κεχριμπαρένιου Δωματίου, ενός εκπληκτικού ανθρώπινου επιτεύγματος, που θεωρήθηκε ως «Το 8ο Θαύμα του Κόσμου»

* Η Κυρία Γαβρήλου Μαρία είναι Χρυσοχόος Γεμμολόγος & Υπεύθυνη εκπαιδευτικού Προγράμματος του Ε.Ε.Σ Galileo
* Οι Φωτογραφίες και στοιχεία του κειμένου αντλήθηκαν από το διαδίκτυο και την βιβλιοθήκη του Ε.Ε.Σ Galileo.